Rahim Ağzı Kanseri Taraması Nasıl Olmalı? Smear ve HPV Testi Ne Zaman Yapılır?
Rahim ağzı kanseri, düzenli tarama programları sayesinde erken dönemde saptanabilen ve öncü lezyonları tespit edilebilen önemli kadın sağlığı sorunlarından biridir. Bu nedenle rahim ağzı kanseri taraması, belirli yaş aralıklarında ve kişinin sağlık öyküsüne uygun şekilde düzenli olarak yapılmalıdır.
Rahim ağzı kanseri taramasında en sık kullanılan yöntemler smear testi (Pap smear) ve HPV testidir. Peki smear testi hangi yaşta yapılır, HPV testi ne zaman yapılmalıdır ve rahim ağzı kanseri taraması kaç yılda bir tekrarlanmalıdır?
Rahim Ağzı Kanseri Taraması Nedir?
Rahim ağzı kanseri taraması, rahim ağzındaki hücresel değişiklikleri veya rahim ağzı kanseri gelişimiyle ilişkili yüksek riskli HPV tiplerini erken dönemde tespit etmeyi amaçlayan testlerden oluşur.
Taramanın amacı yalnızca kanseri saptamak değildir. Henüz kansere dönüşmemiş hücresel değişikliklerin erken dönemde belirlenmesi de taramanın en önemli hedeflerinden biridir.
Bu nedenle herhangi bir şikâyet olmasa bile uygun yaş grubundaki kadınların düzenli kontrollerini yaptırması önemlidir.
Smear Testi Nedir?
Smear testi, diğer adıyla Pap smear testi, rahim ağzından alınan hücrelerin laboratuvarda incelenmesi işlemidir.
Bu test sayesinde rahim ağzında oluşabilecek anormal hücresel değişikliklerin erken dönemde tespit edilmesi amaçlanır.
Smear testi kısa sürede uygulanabilen bir tarama yöntemidir ve genellikle rutin jinekolojik muayene sırasında gerçekleştirilebilir.
HPV Testi Nedir?
HPV, yani Human Papilloma Virus (İnsan Papilloma Virüsü), oldukça yaygın bir virüs grubudur. Bazı yüksek riskli HPV tipleri rahim ağzı kanseri gelişimiyle yakından ilişkilidir.
HPV testi, rahim ağzından alınan örnekte yüksek riskli HPV tiplerinin bulunup bulunmadığını araştırır.
HPV pozitifliği doğrudan kişinin rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez. Sonuçlar; HPV tipi, smear sonucu, yaş, geçmiş testler ve diğer risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Rahim Ağzı Kanseri Taraması Kaç Yaşında Başlamalı?
Tarama programları kullanılan rehbere ve kişinin risk durumuna göre farklılık gösterebilir.
Yaygın kullanılan tarama yaklaşımlarından birinde rahim ağzı kanseri taraması 21 yaşından itibaren başlatılmaktadır.
21–29 Yaş Arasında Rahim Ağzı Kanseri Taraması
21 ile 29 yaş arasındaki kadınlarda genel olarak:
3 yılda bir smear testi yapılması önerilen tarama yöntemlerinden biridir.
Bu yaş grubunda HPV enfeksiyonları oldukça sık görülebilir ve bunların önemli bir bölümü zaman içerisinde kendiliğinden ortadan kalkabilir. Bu nedenle tarama yöntemi ve sıklığı kişinin klinik durumuna göre değerlendirilmelidir.
30–65 Yaş Arasında Smear ve HPV Testi
30 ile 65 yaş arasındaki kadınlarda farklı tarama seçenekleri bulunmaktadır.
Uygun kişilerde:
3 yılda bir smear testi
veya
5 yılda bir yüksek riskli HPV temelli tarama
uygulanabilir.
Smear ve HPV testinin birlikte değerlendirildiği tarama yöntemleri de uygun hastalarda kullanılabilir.
Hangi yöntemin tercih edileceğine kişinin geçmiş test sonuçları, risk faktörleri ve doktor değerlendirmesi doğrultusunda karar verilmelidir.
Smear Normal ve HPV Negatifse Test Ne Zaman Tekrarlanır?
En sık merak edilen sorulardan biri de “Smear testi normal ve HPV negatifse tekrar ne zaman test yapılmalı?” sorusudur.
Uygun yaş grubunda, smear sonucunun normal ve HPV testinin negatif olduğu durumlarda tarama aralığı kullanılan yönteme göre 5 yıla kadar uzayabilir.
Ancak bu süre herkes için aynı değildir.
Daha önce anormal smear sonucu bulunan, yüksek riskli HPV saptanan veya rahim ağzında ileri dereceli hücresel değişiklik öyküsü olan kişilerde takip programı farklı olabilir.
Bu nedenle test sonucunun yalnızca “pozitif” veya “negatif” olarak değerlendirilmesi yerine kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından bütüncül şekilde değerlendirilmesi gerekir.
65 Yaşından Sonra Rahim Ağzı Kanseri Taraması Yapılır mı?
65 yaş üzerindeki kadınlarda rutin rahim ağzı kanseri taramasının devam edip etmeyeceği geçmiş tarama sonuçlarına ve kişinin risk durumuna bağlıdır.
Son yıllardaki taramaları yeterli ve normal olan, ayrıca rahim ağzı kanseri açısından özel bir yüksek risk taşımayan uygun hastalarda 65 yaşından sonra rutin tarama sonlandırılabilir.
Ancak daha önce anormal smear sonucu, yüksek dereceli hücresel değişiklik veya rahim ağzı kanseri öyküsü bulunan kişilerde takip farklı şekilde devam edebilir.
Bu nedenle “65 yaşından sonra smear yapılmaz” şeklinde herkes için geçerli tek bir kuraldan söz etmek doğru değildir.
HPV Pozitif Çıkarsa Ne Olur?
HPV testinin pozitif çıkması kanser tanısı anlamına gelmez.
HPV pozitifliği saptandığında izlenecek yol;
- HPV’nin tipine,
- smear sonucuna,
- kişinin yaşına,
- daha önceki test sonuçlarına,
- rahim ağzındaki olası hücresel değişikliklere
göre belirlenir.
Bazı durumlarda belirli bir süre sonra test tekrarı yeterli olabilirken bazı hastalarda ileri değerlendirme veya kolposkopi gerekebilir.
Bu nedenle HPV pozitif bir sonuç mutlaka kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Smear Testi Neden Önemlidir?
Rahim ağzındaki hücresel değişiklikler çoğu zaman erken dönemde belirgin bir şikâyete neden olmayabilir.
Düzenli smear ve HPV taramalarının en önemli avantajı, hastalık belirti vermeden önce riskli değişikliklerin tespit edilebilmesine yardımcı olmasıdır.
Bu nedenle yalnızca şikâyet ortaya çıktığında doktora başvurmak yerine, yaşa ve risk durumuna uygun düzenli kontrollerin yapılması önemlidir.
Kimlerin Tarama Programı Farklı Olabilir?
Standart tarama aralıkları her kadın için geçerli olmayabilir.
Özellikle daha önce anormal smear veya HPV sonucu bulunanlar, rahim ağzında kanser öncüsü değişiklik öyküsü olanlar, bağışıklık sistemiyle ilgili özel durumları bulunanlar veya daha önce rahim ağzı kanseri tedavisi gören kişiler için farklı takip programları gerekebilir.
Rahmin veya rahim ağzının cerrahi olarak alınmış olması da tarama kararını değiştirebilir.
Bu nedenle kişiye uygun tarama programı hekim değerlendirmesi sonrasında oluşturulmalıdır.
Rahim Ağzı Kanserinden Korunmak İçin Düzenli Tarama Önemli
Rahim ağzı kanseri taraması kadın sağlığının önemli parçalarından biridir.
Özetle;
21–29 yaş arasında: Uygun kişilerde 3 yılda bir smear testi uygulanabilir.
30–65 yaş arasında: 3 yılda bir smear testi veya uygun HPV temelli tarama seçenekleri değerlendirilebilir.
Smear normal ve HPV negatif olduğunda: Kullanılan tarama yöntemine ve kişinin risk durumuna göre bir sonraki kontrol 5 yıl sonra planlanabilir.
65 yaş üzerinde: Önceki taramaları yeterli ve normal olan, yüksek risk taşımayan uygun kişilerde rutin tarama sonlandırılabilir.
Tarama aralıklarının kişinin geçmiş test sonuçlarına ve sağlık durumuna göre değişebileceği unutulmamalıdır.
Düzenli kadın doğum muayenelerinizi ve rahim ağzı kanseri taramalarınızı ihmal etmeyin.
Op. Dr. Deniz Güleryüz Çakmak
Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve kişisel tarama programı için kadın hastalıkları ve doğum uzmanınıza başvurunuz.
